Książki metodyczne i pomoce dydaktyczne

Pod redakcją: Danuty Sterny 

Poradnik dla nauczycieli nauczania wczesnoszkolnego odpowiadający w praktyczny sposób na pytanie, jak oceniać najmłodszych i wspomagać ich rozwój, nie używając nieadekwatnego na tym etapie edukacji oceniania za pomocą stopni. Poradnik, pod redakcją wieloletniej ekspertki Centrum Edukacji Obywatelskiej Danuty Sterny, powstał jako zbiorowe dzieło nauczycielek - praktyczek, które problemy i dylematy związane z oceną opisową i wprowadzaniem w życie szkolne oceniania rozwojowego rozwiązywały samodzielnie w swojej pracy w klasach I-III.

Data wydania: Warszawa 2015 

Heksy edukacyjne, czyli sześciokąty do pracy w klasie szkolnej

Zestaw zawiera 60 sześciokątów (heksów) wielokrotnego użytku. Praca z jedną klasą wymaga użycia około 60 heksów. Produkt dostępny z markerem suchościeralnym

Propozycje wykorzystania heksów

  • Nauczyciel przygotowuje sam lub wraz z uczniami zestaw około 12 haseł do jednego tematu.
  • Hasła zapisywane są suchościeralnym flamastrem na heksach.
  • Dzielimy klasę na 5-6-osobowe grupy. Każda grupa otrzymuje zestaw tych samych 12 haseł. 
  • Na polecenie nauczyciela grupa układa z heksów mozaikę w kształcie plastra miodu. Uczniowie kolejno dokładają heksy, uzasadniając, jak wybrane hasło wiąże się tematycznie z hasłami umieszczonymi na sąsiednich polach. Ważne są powiązania, a nie wybór hasła.

 Można dodać kilka heksów bez haseł, aby uczniowie w trakcie wykonywania zadania mogli wpisać na nie pasujące im hasła dodatkowe.

Zadanie w trakcie jego wykonywania staje się coraz trudniejsze, gdyż nowy heks może przylegać do kilku już ułożonych i dodający go uczeń musi uzasadnić wszystkie połączenia.

  • Powstaje mapa powiązanych ze sobą pojęć, która może służyć jako mapa myślowa podsumowująca lekcję.

Heksy można stosować na każdym etapie lekcji:

  • Na początku – nawiązanie do dotychczasowej wiedzy uczniów i nadbudowywanie na niej nowych informacji.
  • W środku – monitorowanie postępów uczniów oraz dostosowywanie tempa nauki i metod nauczania do możliwości uczniów.
  • Na końcu – refleksja i podsumowanie tematu.

Korzyści wynikające z pracy z heksami

Uczniowie:

  • poddają głębszej refleksji to, czego się uczą,
  • uzasadniają swoje zdanie,
  • słuchają się wzajemnie,
  • sami znajdują hasła związane z danym tematem,
  • współpracują w grupie.

 Nauczyciel:

  • monitoruje pracę uczniów,
  • pozyskuje informację, co już uczniowie na dany temat wiedzą,
  • pozyskuje informację, czego uczniowie się nauczyli,
  • pozyskuje rzetelne wskazówki dotyczące dalszego nauczania.

Dwie kostki metodyczne to pomoc w rozpoczynaniu i podsumowaniu lekcji. Pierwszą polecamy do wykorzystania na początku lekcji, gdy wprowadzamy nowe zagadnienie i chcemy się dowiedzieć, co już uczniowie na ten temat wiedzą, by nadbudowywać na tym nową wiedzę. Druga - służy do refleksji uczniów na temat tego, czego się nauczyli i do podsumowania lekcji.

 Kostki można stosować w różny sposób, my rekomendujemy następujący sposób:

  • Prosimy jednego z uczniów, aby rzucił kostką, i odczytał na głos pytanie*
  • Polecamy uczniom, aby zastanowili się nad odpowiedzią na to pytanie w parach.
  • Wybieramy losowo kilkoro uczniów do udzielenia odpowiedzi na to pytanie.

*Jeśli wypadnie Logo SUSa, uczeń sam wybiera pytanie, które chciałby zadać koleżankom i kolegom.

Kostka niebieska – DOBRY POCZĄTEK

 Pytania na ściankach kostki:

  1. Co cię zainteresowało w tym temacie?
  2. Jak wytłumaczysz innemu uczniowi, dlaczego ten temat jest ważny?
  3. O czym, twoim zdaniem, będzie ta lekcja?
  4. Jakie masz pytania związane z tym tematem?
  5. Co już wiesz na ten temat?
  6. Logo Szkoły Uczącej Się

Zasady skutecznego uczenia się mówią, że człowiek uczy się znacznie lepiej, gdy wiedza nowa „dokleja” mu się do tego co już zna. Dzięki niebieskiej kostce nauczyciel może nawiązać do tego, co już uczniowie wiedzą i dzięki temu efektywniej nauczać.

 Kostka czerwona – PODSUMOWYWANIE

 Pytania na ściankach kostki:

  1. Czego jeszcze chcesz się dowiedzieć na ten temat?
  2. Jak, twoim zdaniem, najlepiej nauczyć kogoś  tego tematu?
  3. Co z tego tematu jest dla ciebie ważne?
  4. Jak zastosujesz ten temat  w życiu?
  5. Co z tego tematu powinniśmy zapamiętać?
  6. Logo Szkoły Uczącej Się

Czerwona kostka to okazja do refleksji uczniów nad tym, czego się nauczyli, jest również ważnym i niezbędnym elementem procesu uczenia się. Podsumowanie lekcji  razem z uczniami wspomaga proces uczenia się uczniów i nadaje mu sens oraz pomaga uczyć się od siebie wzajemnie. Podsumowanie buduje odpowiedzialność ucznia za uczenie się oraz zwiększa jego satysfakcję z tego procesu.

 Użyteczne uwagi:

  • Warto, aby to uczeń rzucał kostką, a nie nauczyciel. Warto również, aby uczeń rzucał kostką na forum klasy, a nie np. na ławce.
  • Trzeba losować ucznia, który rzuca kostką, aby każdy miał okazję to kiedyś zrobić.
  • Nie zalecamy zmieniania wylosowanego pytania. Każde z zamieszczonych pytań może pobudzić uczniów do refleksji. W przypadku wylosowania loga SUSa uczeń może wybrać inne pytanie z proponowanych na kostce lub wymyślić swoje własne.
  • Można nakleić na kostkę inne pytania i używać jej w innych celach, nie tylko na początku lub na końcu lekcji.
  • Kostka może być używana również w trakcie lekcji, gdy nauczyciel uzna, że warto poznać, co już uczniowie wiedzą lub czy cele lekcji są realizowane.
  • Kostki mobilizują nauczyciela do dostosowania nauczania do wiedzy uczniów oraz do znalezienia czasu na podsumowanie przez uczniów tego, czego się oni nauczyli.

Pod redakcją: Danuty Sterny

Poradnik dla nauczycieli nauczania wczesnoszkolnego odpowiadający w praktyczny sposób na pytanie, jak oceniać najmłodszych i wspomagać ich rozwój, nie używając nieadekwatnego na tym etapie edukacji oceniania za pomocą stopni.

Powstał jako zbiorowe dzieło nauczycielek - praktyczek, które problemy i dylematy związane z oceną opisową i wprowadzaniem w życie szkolne oceniania rozwojowego rozwiązywały samodzielnie w swojej pracy w klasach I-III.

Recenzja poradnika w portalu Edunews

Data wydania: 2015 

 

Autor: Merrill Harmin

Poradnik dla wszystkich nauczycieli, niezależnie od wykładanego przedmiotu i poziomu szkoły, w której uczą. Zwiera praktyczne porady, jak budować w klasie atmosferę sprzyjającą uczeniu się. Dzięki proponowanym technikom nauczania nauczyciel może zmienić swoją pozycję w klasie z osoby przekazującej wiadomości na sojusznika ucznia, wspierającego go w procesie uczenia się. Publikacja ilustrowana jest przykładami z pracy polskich nauczycieli – uczestników internetowej Akademii „Szkoły uczącej się”.

Data wydania: 2015 (wyd. III)

Autorzy: Paul Black, Christine Harrison, Clare Lee, Bethan Marshall, Dylan Wiliam

Publikacja pod redakcją Paula Blacka, prezentująca nurt w nauczaniu nastawiony na to, w jaki sposób pomóc uczniowi się uczyć. Badania nad skutecznością „oceniania kształtującego” są prowadzone w różnych regionach świata. Paul Black i Dylan Wiliams są najszerzej cytowanymi autorytetami w tej dziedzinie. Pomysł zaproponowany przez angielskich badaczy, sprawdzony w praktyce, może zmienić szkołę. I choć pozornie dotyczy tylko oceniania, to dociera do samej istoty edukacji. Nauczyciel nie tyle wystawia stopnie, ile ocenia prace uczniów, wskazując, co uczeń zrobił dobrze, dokąd doszedł, co musi uzupełnić lub poprawić.

Data wydania: 2006

Autorka: Danuta Sterna

Książka, która w sposób ciekawy i praktyczny prowadzi nauczycieli przez kolejne fazy wprowadzania oceniania kształtującego do swojej pracy. Prezentuje doświadczenia polskich nauczycieli różnych przedmiotów ze wszystkich typów szkół.

Od autorki: „Od czasu, gdy zaczęłam pracować w szkole, poszukiwałam sposobów efektywnego nauczania. Martwiło mnie to, że moich uczniów często nie interesuje wiedza, która chcę im przekazać, że nie są zadowoleni z tego, co szkoła im oferuje. Próbowałam to zmienić. (...)

Data III wydania: 2014

 

Autor: Richard Sagor

Książka amerykańskiego profesora pedagogiki pokazuje, jak grupa nauczycieli może przeprowadzać wspólne badania, by zdiagnozować, a następnie sprawnie rozwiązywać problemy swojej szkoły. Autor krok po kroku opisuje, jak przeprowadzić takie zespołowe badania – od zebrania odpowiedniej grupy nauczycieli do wprowadzenia zmian w sposobie pracy z uczniami. 
Tekst uzupełnia kilkadziesiąt przykładów zastosowania badań przez działanie w polskich szkołach.

Data wydania: Warszawa 2008

 

Autor: Robert J. Marzano

Pierwsze wydanie w Biblotece Akademii SUS! Książka Marzano, należąca do kanonu pedagogiki, to podstawowa lektura dotycząca strategii i form pracy z uczniami. Wybitny amerykański autor próbuje ustalić, co o skutecznym nauczaniu mówią najnowsze badania i przełożyć tę wiedzę na praktyczne wskazówki dla nauczycieli. Jak określić i przedstawić cele edukacyjne, śledzić postępy uczniów  oraz świętować ich sukcesy? Jak pomóc uczniom w skutecznym wykorzystywaniu wiedzy? Jak zaangażować uczniów? To tylko niketóre pytania, które powinni sobie stale zadawać nauczyciele na początku roku szkolnego, każdego działu nauczania i właściwie każdej lekcji. Wskazówki zilustrowane są konkretnymi przykładami „prosto z klasy”.

Data wydania: Warszawa 2012

Metodnik ® to pomoc w nauczaniu, wspomagająca stosowanie oceniania kształtującego. Może być wykorzystywana na każdym poziomie nauczania i na każdym przedmiocie. Produkt dostępny w komplecie z markerem suchościeralnym. 

Opracowanie: Danuta Sterna

 

Metodnik zawiera w sobie kilka technik:

1. Światła – trzy kartki w kolorach: zielonym, żółtym i czerwonym.

 Uczniowie wystawiają odpowiedni kolor w celu samooceny i poinformowania nauczyciela:

  • zielony – daję sobie świetnie radę, wszystko rozumiem
  • żółty – mam pewne wątpliwości
  • czerwony – nic nie rozumiem, proszę o pomoc.

Najlepiej, gdy metodnik stoi podczas lekcji na ławce każdego ucznia, a uczniowie stale informują nauczyciela o stopniu opanowania tematu. Jeśli nauczyciel poleca uczniom dokonanie samooceny przy pomocy świateł, to może wykorzystać uzyskana informacje do wzajemnego nauczania. Może poprosić, aby uczniowie „zieloni” wytłumaczyli „żółtym” ich wątpliwości, zaś „czerwonym” sam może wytłumaczyć wszystko jeszcze raz. Innym wariantem tej techniki jest używanie tylko dwóch świateł: zielonego i czerwonego w celu  wyrażenia zgody lub jej braku. Dzięki technice świateł nauczyciel może mieć ciągłą i pełna kontrolę nad procesem nauczania, a uczniowie mogą w dowolnym momencie sygnalizować potrzebę pomocy.

2. Karty: A, B, C i D

 Nauczyciel zadaje uczniom pytanie z możliwością czterech (lub trzech) różnych odpowiedzi. Uczniowie po zastanowieniu się (najlepiej w parach) decydują, którą odpowiedź wybierają. Ważniejsze od decyzji wyboru jest konieczność uzasadnienia go i przedstawienia tego uzasadnienia innym uczniom. Dzięki tej technice uczniowie uczą się pracować w parach, podejmować i uzasadniać własne decyzje. Wymaga ona również od wszystkich uczniów zaangażowanie się w tematykę lekcji.

 3. Białe tablice

 Nauczyciel zadaje pytanie, a uczniowie piszą odpowiedź ścieralnym flamastrem na białej tablicy. Podnoszą swoją tablicę i nauczyciel ma obraz odpowiedzi całej klasy. Metoda zmusza każdego ucznia do udzielenia odpowiedzi, a nauczyciel widzi odpowiedzi całej klasy.

 4. Patyczki

 Na początku lekcji uczniowie oddają nauczycielowi patyczki ze swoimi imionami. Nauczyciel po zadaniu pytania losuje patyczek z imieniem ucznia, który ma odpowiedzieć na pytanie. Szczególnie jest to korzystna technika przy zadawaniu pytań wymagających przemyślenia  oraz gdy nauczyciel umożliwia uczniom na zastanowienie się nad odpowiedzią w parach. Wtedy udzielać odpowiedzi może jedna osoba z pary reprezentując dwójkę. Technika ta zapewnia różnorodność wyboru osób i mobilizuje każdego ucznia do poszukiwania odpowiedzi.

 5. Zakaz podnoszenia rąk

 Jest to karta przypominająca uczniom i nauczycielowi o umowie – niezgłaszania się do odpowiedzi przez podnoszenie ręki. Dzięki niej oraz zastosowaniu patyczków wszyscy uczniowie mobilizują się do poszukiwania odpowiedzi na pytanie nauczyciela. Bez tej umowy nauczyciel najczęściej pyta osoby, które same zgłaszają się do odpowiedzi. Karta pozwala bezgłośnie przypomnieć uczniom o wprowadzonej zasadzie.

6. Wyjściówki

  Na końcu Metodnika znajdują się kartki nazwane „wyjściówkami”. Stanowią one pomoc w zebraniu opinii uczniów na różne tematy, a w szczególności na temat tego, co wynieśli z lekcji. Zamieszone są też propozycje pytań, które może nauczyciel skierować do uczniów w celu uzyskania od nich wskazówek, jak powinien uczniów dalej nauczać:

  •  Co było dla mnie na tej lekcji najważniejsze?
  •  Co było zrozumiałe, a co nie?
  •  Jakie chciałbym/chciałabym zadać pytanie na ten temat?
  •  Czego chciałbym/chciałabym jeszcze nauczyć się na ten temat?
  •  Jaki powinien być nasz następny krok?
  •  Co mnie zaskoczyło?
  •  Co było dla mnie niejasne?
  •  Co mi pomagało mi się uczyć, a co przeszkadzało?
  •  Co chciałbym/chciałabym, jeszcze powtórzyć?
  •  Jaki temat chciałbym/chciałabym, jeszcze powtórzyć przed sprawdzianem?
  •  Co uda mi się zastosować w przyszłości i życiu?

Rekomendujemy zapoznanie uczniów z nowymi technikami przed rozpoczęciem pracy z Metodnikiem. Dobrze, aby uczniowie zdawali sobie sprawę i rozumieli, że nowe techniki mogą pomoc im w nauce. Najlepiej zachęcić uczniów do samodzielnej refleksji – dlaczego nauczyciel proponuje taką formę działania, co dzięki temu zyskuje klasa i każdy z nich. Może się zdarzyć, że uczniowie wskażą nam inne możliwe zastosowania świateł czy patyczków. Dzięki rozmowie, w której mogą przedstawić swoje zdanie, czują się współodpowiedzialni za zmiany i chętniej w nich uczestniczą.

Opinie o metodniku:

Blog edukatora

Drugoklasista

SuperGirl

Zespól Szkół w Mikołowie.

Planszowa gra kooperacyjna

Rozwijanie współpracy w grupie poprzez świetną zabawę!

Belfedar to planszowa gra kooperacyjna, która polega na współpracy między uczestnikami. Doskonale rozwija umiejętności społeczne – niezbędne do pozytywnego rozwiązywania konfliktów. Dzieje się tak poprzez zadania mające na celu: poznanie samego siebie oraz pozostałych graczy, rozwijanie szacunku do siebie i innych, kreatywne pomysły, a także wyrażanie i kontrolowanie emocji, słuchanie i współpracę…

Gra zawiera 246 zadań, w których wykorzystywane są różne środki wyrazu: gestykulacja, rysunek, gry słowne, pismo, ruch, śpiew… Aby z sukcesem ukończyć grę uczestnicy powinni ze sobą współpracować – ucieczka z twierdzy Belfedar do cudownego Królestwa Umenii możliwa jest jedynie dzięki zaangażowaniu wszystkich graczy.

Belfedar doskonale sprawdzi się w szkole: na lekcjach, zajęciach dodatkowych, w świetlicy, w bibliotece. Polecamy grę jako element integrujący uczniów, ale również inspirację do dyskusji nad ważnymi tematami. Grę można wykorzystać także do poprawy współpracy grup dorosłych i do dobrej zabawy z przyjaciółmi.

Liczba graczy: od 4 do 8

Wiek: od 10 lat

Czas gry: od 30 do 60 minut

Więcej informacji na grze można znaleźć na blogu gry: http://blogiceo.nq.pl/belfedar/

Autor: John Hattie

Pozycja, której nie wolno przegapić nikomu, kto chce otrzymać uzasadnioną naukowo odpowiedź na pytanie: „W jaki sposób możemy poprawić osiągnięcia w szkole?”.

Omawia syntezę wyników ponad 900 badań obejmujących miliony uczniów i jest największym jak dotąd opracowaniem obserwacji, co faktycznie wpływa na uczenie się, skierowanym do zarządzających oświatą, dyrektorów, nauczycieli, studentów pedagogiki i szkolnych liderów.

W programie Szkoła Ucząca Się czekaliśmy na taką  publikację – prezentującą całościowe podejście do nauczania i jego organizacji, którego celem jest skuteczne i wartościowe uczenie się uczniów. Książka Johna Hattiego wskazuje drogę profesjonalizacji zawodu nauczyciela i pracy szkoły, do czego od lat wraz ze współpracującymi z nami szkołami dążymy - ze wstępu Jacka Strzemiecznego.

Minister edukacji powinien wysłać ją w prezencie wszystkim dyrektorom szkół w Polsce. Byłby to najbardziej opłacalny sposób na zapewnienie wysokiej jakości uczenia się uczniów. O wiele tańszy niż testy – z recenzji prof. Jana Potworowskiego.

Data wydania: październik 2015